viernes, 16 de noviembre de 2012

CLUB DE FANS DE M-AK / XABIER MONTOIA FAN KLUBA


Xabier Montoia jaunari eta, bereziki, M-ak euskal rock taldeari eskeinitako webgune xumea da honako hau. Taldeko jarraitzaile direnak eta etorkizunean izango direnentzat. Zabaldu ta gozatu!!
......
This website is full of songs of Xabier Montoia and M-ak, the most amazing basque rock band never been. Enjoy, bros!!
......
Espacio dedicado a la promoción de la música de Xabier Montoia y, muy especialmente, M-ak, quizás, la banda de rock más increíble surgida en el País Vasco. ¡Disfrutenlo y difúndanlo!

DISCOGRAFIA

M-ak

1982. Mmmm
1984. Emeak eta arrak
1987. Zuloa
1989. Barkatu ama
1990. Gor

Xabier Montoia

1995. Beti oporretan
1997. Hemen
1999. Lagunak,adiskideak... eta beste hainbat etsai
2002. Ni ez naiz Xabier Montoia
2005. Deus guti (No oficial)
2011. Montoiaren mundu miresgarria 



Taldeko musikoak... Xabier Montoia, Kaki Arkarazo, Fernan Irazoki, Mikel Irazoki, Irantzu Silva, Anjel Valdes, Pepo, Mikel Andonegi, Fernan Leiza, Mikel Artieda, Diego Matxinbarrena edota Anje G. Katarain.


M-ak, que traducido del euskera significaría «las emes» o «las hembras», fue un excelente grupo de rock del País Vasco (Europa). Nacieron a principios de los años 80, cuando su cantante Xabier Montoia, tras pasar por la banda punk alavesa Hertzainak, se mudó definitivamente a Donostia. Allí se topó con el guitarrista Kaki Arkarazo, quien ya había formado el embrión de la banda M-ak junto a su pareja, Irantzu Silva (Laket), y el reconocido técnico de sonido Anjel G. Katarain. Después se unieron más gente interesante, como Fernan Leiza, Anjel Valdes o Mikel Irazoki. 

Hasta su separación en 1991, M-ak publicaron cinco gloriosos y diferentes álbumes. Por desgracia, aquellos años 80 fueron los tiempos más punkis en Euskadi, la época del fiero Rock Radical Vasco y, quizás por ello, el personal sonido de M-ak pasó inadvertido para la gran mayoría. Quizás, su momento de máxima popularidad en activo fue acompañando a los célebres Kortatu, a los que Kaki se unió como segundo guitarrista durante la última gira de Kortatu. Por suerte, a partir de los 90, M-ak fueron reivindicados por las nuevas generaciones. En la actualidad, M-ak resultan una banda de casi culto en Euskal Herria, como se explica en el documental "Salda Badago" (desde el minuto 48:00 al 52:00) 


SALDA BADAGO...  https://vimeo.com/16649768



 1. Diskoa... "Mmmm" (1983)

Con cuatro emes, "Mmmm", dibujadas sobre una portada muy chula del artista Alvaro Matxinbarrena, así se presentaba el primer álbum de los M-ak (Las Hembras, o las Emes). Su sonido está más cercano al de Laket, el cuco grupo pop anterior del inquieto Kaki Arkarazo e Irantzu Silva, que al arrebatado funky rock de los últimos discos de la banda. Aparte de Kaki y Xabier Montoia, Irantzu canta en dos temas, dos maravillosas canciones sin igual en el pop en euskara, "Denboraren poderioz" y "Txoriak ezin pausatuz". Un disco a redescubrir.
 
"Garai horretan, Cherry Red eta Rough Trade moduko diskoetxeen jarraitzaile sutsuak ginen, Eyeless in Gaza edota Marine Girls. Jende guztiak hartu zuen ezustekoa gurekin, egia esan. Pako Aristik euskal musikari buruz kaleratu zuen liburuan, "Euskal kantagintza berria,1961-1985" orrialde bat eskaini zigun. Bertan disko bakarra argitaratu behar zuten tipo arraro batzuk ginela idatzi zuen, “ez dute iraungo”. Profeta handia Pako Aristi!!

1. - Umeek 
https://www.youtube.com/watch?v=Qr-yAGhITvw 
2. - Atseden une bat 
https://www.youtube.com/watch?v=cKwMXqLXyME 
3. - Txoriak ezin pausatuz  
https://www.youtube.com/watch?v=GgQupLfCKoc
4. - Denboraren poderioz
https://www.youtube.com/watch?v=07txMR7oHaY 
5. - Ia ez nabil
https://www.youtube.com/watch?v=L4qgAltFqEs 
6. - Esaidazu zerbait
https://www.youtube.com/watch?v=YGMrszHpTYQ 
7. - Arreba  
https://www.youtube.com/watch?v=xaMSobeniIg
8. - Argi ilunetan 
https://www.youtube.com/edit?o=U&video_id=AFGr8OCH7WI 
9. - Kaixo 
https://www.youtube.com/watch?v=sviGt3LzZ1Y 
10. - Hirugarren ausentzia 
https://www.youtube.com/watch?v=H1sJ8rJEs0A 
  
 2. Diskoa... "Emeak eta arrak" (1985)

El segundo disco de los donostiarras M-ak se publicó bajo un sello madrileño lo que indica el nivel de calidad que ya demostraban Kaki y compañia. "Emeak eta arrak" ("Hembras y machos") es un disco más complejo que el primero. Ocho canciones de un rock muy especial que incluyen sintetizadores y una primera versión del tema "Ehun ginen" (versionada después por Kortatu). Ehun Ginen también fue el nombre de un efímero grupo pop veraniego formado por tres miembros de M-ak, más un joven escritor vasco apodado M. Antza. La letra de "Putrea" sigue poniendo la piel de gallina. "Gaur ere odol beroa gosaltzeko, zenbait gaileta eta lau gorpu. Atzo ere beste hainbeste izan genuen, bihar zenbat izango ote? Auskalo, nork daki?"

1. - Gulliver zaharra Lilliputera itzuli nahian (eta ezinean)
https://www.youtube.com/watch?v=0FYEDko2o_U
2. - Ehun ginen
https://www.youtube.com/watch?v=dxKv326qqfE&feature=relmfu
3. - Heriotza sendagai
https://www.youtube.com/watch?v=7RZJI371jrg
4. - Putrea
https://www.youtube.com/watch?v=aizBmfWba_c
5. - Ikutua
https://www.youtube.com/watch?v=pTePsbKVfCg
6. - Lo
http://www.youtube.com/watch?v=Yo8SHgAtKaQ
7. - Argazkiak
https://www.youtube.com/watch?v=r1rdNiI-S88
8. - Hil bezala bizi
https://www.youtube.com/watch?v=vZC5DF-gYyE

3. Diskoa... "Zuloa" (1987)

Con su tercer álbum, M-ak definen el sonido característico del grupo. Un puñado de buenas canciones rock, agitadas con toques funkys, arreglos de aire de Josetxo Silgueiro y un Xabier Montoia en plena forma, cantando y escribiendo letras, formidablemente. Junto a él, Anjel Valdes (percusión), Mikel Irazoki (bajo), Fernan Irazoki (bateria) y la irrepetible guitarra de Kaki Arkarazo, engrasan ya una maquina musical perfecta. ¿Cuantos grupos en el Estado, hacían remixes en 1987? Escuchad "Milenioa remix" y flipad en colores!!

1. - Egunero
https://www.youtube.com/watch?v=-ovJsZx72qk&feature=related
2. - Sugearen tentaldia
https://www.youtube.com/watch?v=cRCmSvbNOrg
3. - Negoziaketa
https://www.youtube.com/watch?v=9fWrUrl5ydI
4. - Aukera nazazu
https://www.youtube.com/watch?v=h8tQjmk4mS8&feature=relmfu
5. - E.T.
https://www.youtube.com/watch?v=wnoicLJFs_o
6. - Bizitzaren bat
http://www.youtube.com/watch?v=AVw2YEa3lGY
7. - Sabeliztuna
https://www.youtube.com/watch?v=gMNr6eg5yAs&feature=plcp
8. - Milenioa
https://www.youtube.com/watch?v=j9OyzT2Ep0I&feature=related
9. - E.G.I.A.
https://www.youtube.com/watch?v=wr9sOV-OqnA
10. - Zuloa
https://www.youtube.com/watch?v=caUOzn-gKAg
11. - Chomsky
https://www.youtube.com/watch?v=mk9okE1qXTQ
12. - Juan Pabloren bidaiak
https://www.youtube.com/watch?v=5AZ1kx_0dNU&feature=relmfu
13. - Jaungoikoa: bat ala hiru?
https://www.youtube.com/watch?v=Zex86CC3dMo&feature=relmfu
14. - Urteurrena
https://www.youtube.com/watch?v=eWOth0xV6YY
15.  Milenioa remix (single)
https://www.youtube.com/watch?v=YLeLGPzLbiU

 4. Diskoa... "Barkatu ama" (1989)

El mayor "éxito" comercial y artístico de la banda vasca. Un disco excepcional que no tiene nada que envidiar a ningún grupo rockero del Estado, ni anglosajón. Un montón de temas sensacionales con letras en euskera, llenas de fina ironía y garra. Su sonido es perfecto gracias a las manos de oro de Kaki Arkarazo como productor. El tema, "Deabrua teilatuetan" bautizó al grupo de Tolosa, Deabruak Teilatuetan, quienes demostraron su admiración por los veteranos M-ak versionando el tema "Opor guztietako zalantza" o "Pay your rents". La canción "Pistolaren mintzoa" también fue versionada, apareció en el disco "Borreroak baditu milaka aurpegi" (1993) de Negu Gorriak.

1. - Txo ixildu!
https://www.youtube.com/watch?v=jDYfglXM_K8
2. - Menua
https://www.youtube.com/watch?v=JiFhsMBifwM
3. - Munduan zehar
http://www.youtube.com/watch?v=bkWqF_O2Bes
4. - Deabrua teilatuetan
http://www.youtube.com/watch?v=C8Z3no6cG-4
5. - Euskalduntze metodo arina
https://www.youtube.com/watch?v=hIOakyl5o2s
6. - Mark Knopfler nere atzetik dabil
https://www.youtube.com/watch?v=Hsm68VBDUhA&feature=relmfu
7. - Prometeo Eizagirre
http://www.youtube.com/watch?v=dcm1L0tDwgY
8. - Barkatu ama
https://www.youtube.com/watch?v=0CauNfiHErg
9. - Pistolaren mintzoa
https://www.youtube.com/watch?v=uTzTi7_VM1A&feature=relmfu
10. - Bloody Mary
https://www.youtube.com/watch?v=1GTXiSz2_SI&feature=relmfu
11. - Txipetan memoria
https://www.youtube.com/watch?v=3V5ntp2H-pw&feature=relmfu
12. - Eddie Cochranen balada
https://www.youtube.com/watch?v=i2c6T5Quwhs
13. - Opor guztietako zalantza
https://www.youtube.com/watch?v=oaE7ZN9r1nA
14. - Desagertze bitxia
http://www.youtube.com/watch?v=-rpMK9KzUxE
15. - Asmoak asmo
https://www.youtube.com/watch?v=GlGbdDcq_h4
16. - Asko sufritu nuen (single)
https://www.youtube.com/watch?v=eHyYJ7EVJqA&feature=relmfu
17. - Dallas (single)
https://www.youtube.com/watch?v=qGTx9S7Zdio



 5. Diskoa... "Gor" (1990)

El quinto y último disco de M-ak sigue la senda del anterior, el imbatible "Barkatu ama". Tiene un tono mucho más áspero, los aires y los toques funkys se rebajan y suben los riffs guitarreros y los arrebatos rockeros. Las letras siguen teniendo mucha personalidad y Xabier Montoia lo mismo canta sobre la vida de Paul McCartney, que sobre la invasión de la comida fast food o el auge de la telebasura. El tema "Hamarkada miresgarria" fue versionada después, en clave ska, por la banda alavesa Betagarri.



"M-ak zuzenean. Bartzelona, 1988"

Cosas como esta dan sentido a Internet, poder descubrir como sonaban en vivo M-ak hace más de 25 años. Todo gracias un tipo que guardó este tesoro durante años. Un documento sonoro de un concierto en Barcelona, el día 8 de octubre de 1988. Es casi una hora de actuación, hoy accesible a todos los fans del grupo vasco..Aunque, parece ser que aquel día no hubo mucho público, apenas se escuchan aplausos entre tema y tema. Como comenta, irónicamente, el cantante Xabier Montoia, "Buenas noches, somos M-ak, un grupo de Euskadi. Estamos muy contentos de estar aquí, tocando para las masas". 
 
1. - Lo

https://www.youtube.com/watch?v=YnWfh0zw_Q0&t=5s
2. - Bizitzaren bat

https://www.youtube.com/watch?v=lRF7znTKrcY&t=8s
3. - Zuloa

https://www.youtube.com/watch?v=JFQEhCRadNc
4. - Eddie Cochranen balada

https://www.youtube.com/watch?v=vLHYGPou0KM
5. - Opor guztietako zalantza (gasa)

https://www.youtube.com/watch?v=tvTl4060mxM
6. - Asko sufritu nuen

https://www.youtube.com/watch?v=GAQA-dHIE_Y
7. - Aukera nazazu

https://www.youtube.com/watch?v=t-hjcHrtEiA
8. - Jaungoinkoa, bat ala hiru?

https://www.youtube.com/watch?v=JVl821M2guQ
9. - Sugearen tentaldia

https://www.youtube.com/watch?v=7lbJ3UREwzA
10. - Juan Pauloren bidaiak

https://www.youtube.com/watch?v=paQ5s4iGX7E
11. - Barkatu ama

https://www.youtube.com/watch?v=PS638BKK0vE&t=20s
12. - Deabrua teilatuetan

https://www.youtube.com/watch?v=_R0UoIxWj2Q
13. - Menua

https://www.youtube.com/watch?v=P4EMSntceBk
14. - Mark Knopfler nere atzetik dabil

https://www.youtube.com/watch?v=mCzgko-stgQ
15. - Ehun ginen

https://www.youtube.com/watch?v=SF7i7Fi9LKE
16. - Egunero

https://www.youtube.com/watch?v=OdrJrMLY6LY&t=5s
17. - Txo, isildu!

https://www.youtube.com/watch?v=AH_IDHNtClU
18. - Milenioa

 https://www.youtube.com/watch?v=WrOdA9MllJ8
 
Ojalá, algún día, se reedite en un buen pack y en condiciones, los discos y todo el material audiovisual de este grupo que anda por ahí diseminado. ATENCION, el sello vasco Elkar reedi "Barkatu ama" (1989) en elegante vinilo en 2015.


 

¿Cuantos grupos de rock vascos o estatales se atrevían a versionar a Public Enemy en 1990? Solamente M-ak, esos eternos desconocidos, quizá el grupo con más clase, sofisticación y elegancia de toda Euskadi durante la época del Rock Radical Vasco. Hacían funk rock y crossover cuando nadie sabía ni qué significaba esa palabra y la peña no tenía ni idea de quiénes eran Faith No More o los Red Hot Chili Peppers. Pero, M-ak eran otra cosa y, con un sonido más negro y menos metálico, tenían las ideas bien claras. Eran una agrupación de all-stars. Xabier Montoia, cantante con personalidad propia y aspiraciones literarias, Kaki Arkarazo, extraordinario guitarrista, erudito de la música negra y un auténtico genio de la grabación/producción. Y, por si con estos dos no fuese bastante, la base rítmica formada por Fernan Leiza y Mikel Irazoki era extraordinaria. Un ejemplo de personalidad es "Sophisticated Bitch", la cara B del primer sencillo de su último album, "Gor"(1990). Como todos sus discos, una delicatessen. Chuck D, Flavor Flav, Professor Griff y Terminator X estarían orgullosos. B.W.A... Basques With Attitude!!


PUBLIC ENEMY (Original)

Public Enemy taldearen "Sophisticated bitch" euskarazko bertsio sinestezin batean. 1990.urtean, M-ak taldekoek "Gor" diska, bere karrerako azken diskoa, promozionatzeko single txiki bat atera zuten. B aldean bertsio hau eta A aldean "Ikusi makusi" kanta. Negu Gorriak taldeari bidea ireki ziotela argi dago... Don´t believe the hype!!!


LETRA
Kanta hau bertsio bat da, 
Public Enemy taldearena,
Terminator X, Flavor Flav, 

Chuck D-ren kuadrila halakoxea da,
beltzak dira eta harro daude, 

eta ozenki adierazten dute,
Poterearen kontra borrokatzeko 

esaten digute behin ta berriro...
soooo, sophisticated!!
Ados gaude, bat gatoz, 
guzti hori oso argi dago,
baina, erne, kontuz izan, 

maiz Poterea izkutatzen da,
gure baitan daramagu nahiz 

eta hortaz ez ohartu,
monstruo okerra, pizti zitala, 

zelatan beti, asekaitza....
sooo, sophisticated!!
Aitarena familian, lantegian ugazabarena,
droga gogorra Poterenearena,
azeri azeria gutaz jabetzen da,
orain mugitu, orain geldi,
txontxongilo hutsak orain bihurturik,
bere menpean hazi gaituk,
elkar zapaldu eta elkar gorrotatu,
horregatik hain zuzen, kantu honetan,
bestelako hitzak asmatu behar.

Putakume ugari badago
edo gutariko ordea bost gutxiago?
Harriak bota nahi duenak 

begira dezala bere burua,
hori egin ondoren ausartzen bada,
begiraezaiola norbaiti ez bezala...
soooo, sophisticated!!


LETRA TRADUCIDA 
Esta canción es una versión, 
y es de Public Enemy.
En la cuadrilla de Terminator X,

Flavor Flav y Chuck D son así,
son negros y lo expresan con orgullo,
nos animan repetidamente a combatir al Poder,

a esa sofisticada zorra!!
De acuerdo, vale, eso ya lo sabemos bien ,
pero tener cuidado, 
porque a menudo el Poder se oculta,
se mete en nuestro interior 

sin que nos percatemos,
y espera al acecho, sigiloso,

 como un monstruo sin piedad...
¡¡Esa sofisticada zorra!!
En la familia es el padre, 
en la fabrica es el patrón,
el Poder es una droga potente, sigilosa,
nos mueve o nos paraliza, 

como simples marionetas.
Hemos crecido a sus pies, 

nos odiamos y aplastamos entre nosotros,
así que esta canción deberíamos usar otros términos...
¿Hay cada vez mas hijosdeputas,

o cada vez menos de los nuestros?
El que quiera tirar la piedra 

que se mire a si mismo,
y, si después de hacerlo se atreve a tirarla,

que mire al otro con disimulo...
Sophisticated bitch is the Power,

fight the Power!!


COVER OF PUBLIC ENEMY BY M-AK, A BASQUE ROCK BAND
.......................................................................................................................

 "Txerokee, Mikel Laboaren kantak" (1990)


1990.urtean, Xabier Montoia jauna Mikel Laboa haundiaren omenez egindako "Txerokee" diskoaren bultzatzaile nagusia izan zen. Bertan, Tapia eta Leturia Band, Kiowak, Bap!!, Sutagar, Bukaera, Karkaxa edota Negu Gorriak bezalako taldeek parte hartu zuten. M-ak taldeko kideek Mikel Laboaren "Zaude lasai" kanta birmoldatu zuten, beraien estilo berezi eta zaratsuan. Montoiaren ohiu amaigabe hoiek, Mikel Laboak izugarri maiteko zituen, seguraski. Diskoko salmentetatik ateratako sosak Seaska eta Iparraldeko ikastola ttipiak laguntzeko erabili egin zuten.

LETRA

Askatuko zaituen zai bazaude, 
zaude lasai, 
zaude ziur askatuko zaituela...
Kateak itsusiak baitira
hilotzaren gorputzean!!


2010. urtean, "Txerokee" diska grabatu eta hogei urte ondoren (hau, bai marka!), Xabier Montoia jauna Mikel Laboaren oroimenezko beste diskolan batean parte hartu zuen, musikari belaunaldi berri batekin. Adibidez, Lisabo, Anari, Gora Japon, Athom Rumba edota Berri Txarrak. "Txinaurriak, Mikel Laboari ikasitako kantak" izeneko bilduma Bidehuts zigiluan agertu zen. Xabier Montoiak "Xoxo beltza" kantua birmoldatu zuen.

"Txinaurriak, Mikel Laboari ikasitako kantak" fue la décimotercera referencia del sello vasco Bidehuts. Un proyecto muy especial, impulsado por el amor y el respeto hacia la obra musical del señor Mikel Laboa en 2010. Tras el disco "Txerokee" (1989), era un nuevo y sentido homenaje con 19 nuevos artistas, 19 grupos del entorno de Bidehuts. Xabier Montoia reinterpretó "Xoxo beltza". 



M-ak taldearen kontzertu gogoangarri batzuk / Some M-ak live shows...

1984
?. (Zaratamo). M-ak

1987
Apirilak 19. (Gernika) 
M-ak + Itoiz, Kortatu, Ruper Ordorika, Hertzainak, Oskorri, Potato, Pantxoa eta Peio...


1988
Martxoak 5. (Oiartzun) M-ak + OK Korral + Kortatu
Ekainak 18. (Tolosa) M-ak + Kortatu
Uda. (UPV/EHU Zorroaga) M-ak
Abuztuak 25. (Bilboko jaiak) M-ak + Kortatu + Hertzainak
Irailak 13. (Galdakao) M-ak + Kortatu
Urriak 8. (Barcelona) M-ak
1990
Udaberria. M-ak + Os Resentidos talde galiziarrarekin biran, Euskal Herritik.


.......................................................................................................................


XABIER MONTOIA 

Xabier Montoia es un reconocido músico y escritor vasco nacido en Vitoria/Gazteiz (Araba, Europa) en 1955. Tanto en su faceta musical como literaria, su lengua de expresión ha sido siempre el euskera, la lengua vasca. Su carrera musical comenzó a principios de de los 80, cuando tras regresar de Londres, donde conoció de cerca el punk y el post punk de bandas como PiL, fundó una banda, Hertzainak. Por diversos motivos, Xabier abandonó ese celebre grupo antes de que grabaran la primera maketa. Poco después, viviendo ya en Donostia, Montoia conoció a Kaki Arkarazo, quien estaba montando M-ak, banda de culto hoy en día en el País Vasco. Con M-ak, Montoia grabó cinco excelente álbumes. 

M-ak se disolvieron en 1991 y, hasta el año 1995, no se supo nada más, musicalmente hablando, de Xabier Montoia (aunque anduvo con su amigo Javi Pez versioneando clásicos del soul, como Otis Redding, Al Green, Curtis Mayfield, o los Jackson 5, en una efímera banda donostiarra llamada Undercovers, o con la banda Instrümental. Montoia tambien pasó una temporada en los Estados Unidos, en la ciudad de Ithaca (Nueva York), donde se disfrutó mucho del sonido de bandas americanas como Fugazi, Hüsker Dü, Minutemen o los grupos del sello SST, como Mofungo. 

En 1995, Xabier Montoia presentó su primer álbum en solitario, el cuco "Beti Oporretan". De nuevo bajo el mítico sello vasco Esan Ozenki, X.Montoia lanzó los discos "Hemen" (1997) y "Lagunak, adiskideak...eta beste hainbat etsai" (1999). En 2002, aparece su cuarto trabajo, "Ni ez naiz Xabier Montoia". Tras pasar una larga crisis musical y personal, en 2011, Xabier Montoia regresó recargado, con un nuevo trabajo bajo el brazo, el elegante "Montoiaren Mundu Miresgarria"A comienzos de 2015, Montoia ha anunciado estar preparando un nuevo disco junto a su colega Ibon Rodriguez (Manett). Paralelamente a la música, la larga carrera literaria de Montoia comenzó con la edición de un primer poemario en 1983, "Anfetamiña". A ese libro le han seguido varios poemarios más, novelas, incluso, un libro de crónica social.




"ANFETAMIÑA" (1983) poesia liburutik...
 Xabier Montoia, Donostia 1981.XII.5

HITZAURREA EDO... 

Irakurle maitea, zure eskuartean dituzun olerki hauek biltzerakoan ez zitzaidan bururatu holako hitzaurrerik egin beharko nuenik, ezta pentsatu ere. Alde batetik, ez bait ditut hitzaurreak beharrezkotzat jotzen gehienetan (poemek ez badute inongo zentzurik edo zeresanik, hitzaurreak ez du inolaz ere hutsune hori beteko) eta oso alferra bait naiz, bestalde. Hala eta guztiz ere, hemen naukazue, erre ta erre, boligrafoa eskuartean zer esango dizuedan asmatzen. Baina ez pentsa gustora ari naizenik, ez. Hobeto egongo nintzateke alde zaharreko taberna batean, nire lagunekin, zerbeza bat edaten. Zalantzarik ez.

Beno bada, gasteizarra nauzue. Hiri ilun eta aspergarria horretan jaio nintzen orain dela, Ruper Ordorikak abesten duen bezala, "nik nahi baino urte gehio" (Ordorikak nirekin ikasi zuen, hain zuzen ere). Nire haurtzaroa azkar igaro zen eta ez daukat inongo oroimen berezirik. Irakurle amorratua izan naiz betidanik. Ni literaturaren eskualde liluragarrian Capitan Trueno eta El Jabatoren bidez sartu nintzen. Mesanotxia komikiz bete beterik izaten nuen eta nire aita gaiztoak, nota txarra ekartzen nituen bakoitzean, bilduma osoa erre ohi zidan.

Gero 13 edo 14 urte nituelarik, "Círculo de lectores" delakoaren partaide egin zen aita eta hortik aurrera "literatura seria" hasi nintzen irakurtzen. "Cuerpos y almas", "El mundo, el demonio y la carne", "Shinue, el egipcio", liburu mardul eta mamitsuek bizitzaren ate astunak ireki zizkidaten. Horrekin batera literatura, matematika baino askoz interesgarriagoa zela konturatu nintzen eta horretaz konturatu bezain laister, nire notak jeitsi ziren oso maila arriskutsu bateraino, jakina.

Geroxeago, literatura alferra utzi egin nuen eta Politzeren liburu famatu hori hartu nuen biziki irakurgaitzat. Hor hasi ziren nire buruhauste guztiak. Ikastetxetik bota ninduten eta Parisa joan nintzen. Han "La bohème". Denetarik egin nuen edo beste moduan esanda, ez nuen deus egin. Itzuli nintzen sorterrira, eta proletargoaren abanguardi alderdian sartu nintzen. Lehendabiziko maitasuna suertatu zitzaidan, horren goxotasunak dauzkat oraindik buruan, baina hori ere gaizki atera zitzaidan eta nire kuttunak beste gizon ni baino helduago aurkitu zuen bere bidean eta berarekin joan zen. Erotu nintzen. Bartzelona, Lisboa eta Paristik ibili nintzen bere atzetik. Ez nuen haren berririk izan.

Lasaitu nintzen piskat eta alderdiak ireki zizkidan bere beso amatiarrak berriro. Uharte bananero batetan igaro ditudan hamalau hilabeteez ez dizuet ezer kontatuko, nahiko arruntak izan ziren eta. Ezta ere lantegi batetan pasatako bi urteez. Hau bakarrik, ez dut poesia soziala atsegin. Nire hurrengo urratsaz, bai, horretaz zerbait esango dizuet. Londresen gaude, punk mugimendua hasten denean. Nirekin ikasten duen neska batek, esaten dit harrituta eta haserre "Baina nola ez dituk Sex Pistols, The Clash eta Ian Dury ezagutzen?", eta ni ezezka eta berak ez dela posible eta gonbidatzen ninduela bere etxera diska horiek entzuteko. Joan nintzen bere etxera eta han zegoen Gladys (nirekin ikasten zuena) diska oro jartzeko prest. Hura poza, hura lilura. Rock and Rollak salbatu ninduen. Bai, ez da gehiegikeria. Hor bukatu zen nire bizitzaren lehen zatia eta hasi zen bigarrena.



Batzuentzat,
Jesukristo gurutzera,
lapurren artean, igo zenean,
historia hasten da.
Beste batzuentzat, aldiz,
Leninek, txapela lenduz,
"Botere osoa sovieterako"
deihadar egin zuenean Finlandiako geltokian.
Neretzat,
David Bowiek ilea moztu zuen egunean.

SUSA argitaletxea... http://www.susa-literatura.com/cgi-bin/liburuak.pl?lib=susa01
Antza jaunaren kritika... http://kritikak.armiarma.com/?p=2960



ELKARRIZKETA BIOGRAFIKOA (Badok, 2015)

GALDERA... Xabier, zuretzat historia “David Bowiek ilea moztu zuen egunean” hasi zela idatzi zenuen Anfetamiña liburua irekitzen duen olerkian.

ERANTZUNA...  "Boutade hutsa izan zen... Nire lehengusua oso musikazalea zen, Bowieren zale amorratua, gainera. Nik ez nuen dirurik diskoak erosteko eta haren diskak entzuten nituen, baina, ni orduan punki bat nintzen, Bowie urrun samar ikusten nuen. Badira beste artista batzuk beti maite izan ditudanak, Robert Wyatt adibidez, harena dena gustatzen zait, baita kaka egiten duenean ere. Edo John Cale, baina David Bowie, ez bereziki. 1980. urtean, Gasteiz hiriko lantegi batean lan egiten nuen eta halako krisi ideologiko bital baten erdian dena utzi eta Londresera joan nintzen ingelesa ikasteko aitzakiaz. Giro itogarri hartatik ihes egitea zen nire benetako helburua. Squat batean erori nintzen han eta, badakizu, punka indarrean zegoen orduan ta gauero kontzertuak ta parrandak izaten genituen". "Hortxe, PiL (Public Image Ltd.) taldea entzun nuen unetik aurrera, esango nuke benetan musikalki aldatzen hasi nintzela. PiL niretzako ikaragarri garrantzitsua izan zen. Alde batetik, oso dub ziren baxu indartsu horiek eta, bestetik, John Lydon jaunaren ahots punkia eta Levinen gitarra bihurri hori zituen, nahasketa ikaragarria zen!!"



Public Image Ltd. "Poptones"(1979)

HERTZAINAK izan zen Xabier Montoia jaunaren lehen banda. 70. hamarkadaren amaieran Londres hiria bisitatu zuen eta hango punk mugimenduaren eztanda ikusi eta gero, Gasteiz hirira bueltatu ta Hertzainak taldearen lehen harritxoa ipini zuen, Josu Zabala musiko haundiarekin batera. Taldeko abeslaria izateko, euskara ikasi zuen gure Montoiak. Euskal Herriko talde batek, benetan punk izateko, euskaraz abestu behar zuela uste zuen. Honela, Hertzainak taldean hiru urte eman zituen Montoiak, garai hartan "Gamma" goitizenez deitzen ziotena, taldetik kanpo geratu zen arte, 1982 urtean. Gasteizko taldearekin diskorik grabatu ez bazuen ere, haren ahotsa entzun daiteke entsegu lokaleko grabazio pirata batzuetan, eta Orio Produkzioak egindako "Salda badago" dokumentalean ere agertzen da, zuzeneko emanaldi batean abesten. (ikusi, 4:33 minutuan)


SALDA BADAGO  (2001)

Hertzainak taldetik kanpo geratu zen arren, 1983. urtean, Xabier beste talde batekin agertu zen Montoia, M-ak. Musikalki garapen handia izan zuen M-ak taldeak; esperimentazioan, elektronikan eta musika beltz sustraidunean oinarritu zituen hasierako pausoak eta, denboraren poderioz, taldekide aldaketak zirela medio, rock girora hurbildu zen. M-ak taldearen hitz gehienak -garratzak, umoretsuak eta kritikoak- Montoiak sortu zituen, eta musika, berriz, Kaki Arkarazok. Rock Radical Vasco deritzon garaian sorturiko taldea izan arren, mugimendutik kanpo kokatu zuten euren burua hasieratik, eta oso kritiko izan ziren fenomeno harekin: «Niretzat rock erradikala zaharra zen sortu zenean ere, eta ez zen batere erradikala, ez zen ia-ia rocka ere, bakarrik zen vasco, eta ez euskalduna», adierazi du behin baino gehiagotan. Hamar urteko musika ibilbidean, iraupen luzeko bost disko grabatu zituen M-ak taldeak, "MMMM" (IZ, 1984), "Emeak eta arrak" (Nuevos Medios, 1986), "Zuloa" (IZ, 1987), "Barkatu ama" (IZ, 1989) eta "Gor" (IZ, 1990). 



M-ak taldeak bidea eten eta gero, bakarkako ibilbideari ekin zion Xabier Montoiak. Hasieran, bakarlari gisa azaltzen zen taula gainean, askotan Javi Pez (Parafünk) musikari donostiarra alboan zuela, Undercovers edota Instrümental taldeetan lagunduz. Baina bakarkako lehen diskoa grabatzeko M-ak taldeko kide ohiez inguratu zen berriro, hau da, Fernan Leiza (bateria), Mikel Irazoki (baxua) eta Kaki Arkarazo (gitarra). "Beti oporretan" (1995) hartu zuen izena diskoak, eta zuzenean aurkezteko, elkarrekin aritu ziren M-ak taldeko azken kideak.



Zuzeneko hainbat talde era landu izan ditu geroztik, oinarrizko rock hirukotik sei laguneko bandaraino (bi bateria jotzaile barne). Diskoetan ere askotariko soinuak jorratu ditu. "Hemen" (Esan Ozenki, 1997) bere diskorik gitarreroena kaleratu ostean, soinua biluziz joan da hurrengoetan: "Lagunak, adiskideak... eta beste hainbat etsai" (Esan Ozenki, 1999) eta "Ni ez naiz Xabier Montoia" (Metak, 2002).



Ondoren, "Deus guti" izeneko disko bat grabatu zuen, baina diskoak ez zuen inoiz argia ikusi. "Oso disko inportantea da niretzat. Pertsonalki, guztietan inportanteena. Baina disko horrek urteetan pott eginda utzi nau, nire Smile izan da, modu ironikoan esanda. Urteak egon ginen grabatzen, eta beraz, sufritzen. Ia-ia erotu nintzen Wilson bezala, disko hori medio. Horren ostean ez nuen musika entzuten, ezin nuen". Haatik, etenaldi luze baten ostean, "Montoiaren mundu miresgarria" (Bidehuts, 2011) grabatu zuen, Maite Arroitajauregi (Mursego) eta Ibon Rodriguez musikariekin.



Pop esparrutik aparte, zinemarako musika egin du Montoiak (Dordoka uhartea film laburrerako), eta musika elektronikoko sorkuntza ere jorratu du, dj Koipe izena erabilita. Horren arrastoa aurki daiteke zenbait disko bildumatan: "Ikastola berria eraik dezagun Zuberoan" (Esan Ozenki, 1997), "MER" (Amanita, 2000), "Oztopoen gainetik... Bonberenea" (Bonberenea Ekintzak, 2000). Disko jartzaile ere jardundakoa da Montoia urte askoan, DJ Zülle izenpean. Ugariak izan dira taberna zulo, gaztetxe eta txosnetan eskaini dituen musika saioak.



Gero, Estepan Urkiaga Lauaxeta poetaren omenezko "Ehungarrenean hamaika" diskoan (Gaztelupeko Hotsak, 2005) parte hartu zuen, "Liparra" olerkiari ahotsa eta doinua jarrita. Era berean, Xabier Montoiaren zenbait letra eta itzulpen beste musika talde batzuek erabili dituzte kantuak egiteko, Zarama, Bap!!, Petti eta Inoren Ero Ni, kasu.



Urte guzti hauetan guztietan, euskal musikagintzaren parte aktiboa izan da Xabier Montoia, eta egin dizkioten elkarrizketek zeresan ugari eman dute maiz. Horietako batean egindako adierazpenak zirela eta, Euskadi Gaztea irratiak Montoiaren musika jartzeari uko egin ziola zabaldu zen, eta polemika piztu zen. Musikan ezik, literaturan ere nabarmendu da Xabier Montoia. Musikarekin tartekaturiko ibilbidean, ugariak eta goraipatuak izan dira karrikaratu dituen eleberri, ipuin nahiz poesia liburuak. 2007an,  Euskadi Literatur Saria irabazi zuen, "Euskal Hiria sutan" (Elkar) ipuin liburuarekin.

1. Diskoa... "Beti oporretan" (1995)
En 1995, tras cinco años de silencio, apareció el primer álbum de Xabier Montoia. Aunque se rodeo de sus antiguos compañeros del grupo M-ak, el disco "Beti oporretan" (Siempre de vacaciones) suena distinto, gracias en parte a la presencia del señor Javi Pez y sus toques "parafunk". Un disco de pop muy chulo y elegante, con unas letras poéticas en euskera que hablan de todo, hasta de la causa saharaui. Pero, sobretodo, del amor y el deseo.

1. - Lurpekoen kanta
2. Diskoa... "Hemen" (1997)
Para su segundo disco en solitario, Xabier Montoia se rodeo de gente joven, músicos de Bera (Navarra, Europa), como Joseba Irazoki, o los Telletxea (Iñigo e Igor), con los que giro por Euskadi presentando este soberbio y poco valorado trabajo con 17 temazos. "Hemen" (Aquí) es un paso adelante valiente y atrevido, rock elegante con toques indies y de noise pop, algo bastante ajeno a lo que se escuchaba en euskera en los años 90. Un disco a reivindicar con ganas. La ultima canción del disco, "Bap-entzako kantua", está dedicada al grupo punk BAP!! y, en 2013, el músico Joseba B. Noir versionó "Izorra hadi" para el CD del numero 63 de la revista musical "Entzun!".

JOSEBA B. NOIR... https://www.youtube.com/watch?v=5y-aQ6iPGJM

"Nire bizitzan iritsi zen une bat erabat asetuta sentitu nintzela, betekada izugarriaz. Sonic Youth eta Hüsker Dü-ren garai horren ondoren izan zen. Nire bakarkako bigarren diska, nik beti egin nahi izan dudan rock diskoa litzateke eta horrekin topeegin nuen. “Rockean honaino iritsi naiz eta ez dago irtenbiderik” pentsatzean askatu egin nintzen. Hurrengo proiektu guztiak gitarra-baxu-bateria, blues eta rock eskemetatik borondatezko urruntze bat izan dira. Eta hor jarraitzen dut noraezean, ez baita erraza, rocka nire kultura da txikitatik. Lehen oso garbi neuzkan gauzak, baina orain…"
https://www.youtube.com/watch?v=Gb2RK1gPEFo
4. - Izorra hadi 

https://www.youtube.com/watch?v=S7K6g7DQT4Q&feature=relmfu
5. - Aspaldiko gutunak 
https://www.youtube.com/watch?v=sdmJRwaxo4w
6. - Ongi heldu Euskalerrian

https://www.youtube.com/watch?v=yeoQt0EZCq8
7. - Berria 

https://www.youtube.com/watch?v=KmPAS90AWL0
8. - Geografia
 http://www.youtube.com/watch?v=Af3BEljA3dM
9. - Alde hemendik
 https://www.youtube.com/watch?v=zZB2HHlBSMw
10. - Zuk izan ezik
http://www.youtube.com/watch?v=4EcpI_e6iyo
11. - Zalantzen menpe 
https://www.youtube.com/watch?v=8oQhmpeuS2w&feature=relmfu
12. - Noraezean
https://www.youtube.com/watch?v=Cyknk2X7jEA&feature=relmfu
13. - Matias 
https://www.youtube.com/watch?v=nxBSfgWF2O8
14. - Aberdeen

http://www.youtube.com/watch?v=R0I0WCpFukY
15. - Valentina

http://www.youtube.com/watch?v=gvflnZPQcSY
16. - Amets ederrak 

https://www.youtube.com/watch?v=bIL0kHGzHyM
17. - Bap-entzako kantua
https://www.youtube.com/watch?v=seUNiivEXe0


3. Diskoa... "Lagunak, adiskideak...eta beste hainbat etsai" (1999)
Xabier Montoia concluyó, en Marzo de 1999, su tercer disco en solitario para la discográfica Esan Ozenki Records. "Lagunak, adiskideak... eta beste hainbat etsai" es una obra de madurez, aunque el propio Montoia le auguraba una existencia afín a la de sus dos predecesores. "El nuevo disco recibirá una excelente acogida por parte de la prensa especializada, pero los ejemplares fabricados pasarán una buena temporada en los expositores de las tiendas. Lo único que me consuela, es que la gente que siempre más me ha gustado, nunca ha vendido un disco aunque han tenido muy buenas críticas. Si no habría dejado todo hace tiempo, porque nadie me hace ni puto caso. Lo que me extraña es que alguien ponga dinero para que yo pueda seguir grabando, vendiendo lo poco que vendo. Y es gracias a Fermín Muguruza que gente como yo podemos sacar discos". Efectivamente, fue el sello de Fermin, el líder de Kortatu y Negu Gorriak, él que edito el disco, cuya esencia está la exploración y exposición de ritmos reposados construidos sobre bases nítidas y marcadas, con una voz nada estridente, siempre en primer plano, remarca la solemnidad de una colección de once canciones. 

El tercer disco es casi el reverso del anterior, nada de canciones aceleradas ni guitarras feroces, solo ritmos lentos sobre bases medio hip hop. La voz de Montoia y sus letras sugerentes toman el primer plano, y la guitarra de Joseba Irazoki y la batería de Igor Telletxea lo van arropando. El tema "Robinson" bien podría ser el "Gulliver zaharra Liliputera itzuli nahiean eta ezinean" de su etapa en solitario. "Con el disco "Hemen" llegué a lo que para mí es el límite, a lo que yo podía hacer en el rock and roll, canciones que tenían cinco o seis guitarras. Veía que en el camino ése había llegado hasta donde podía, en las condiciones que estoy, aunque el nuevo disco tampoco me lo planteé intentando hacer lo contrario, el rock and roll me sigue gustando mucho. Un amigo me regaló un teclado de esos de juguete, un Casio que tiene unos ritmos baratos ya programados, empecé a hacer canciones con él y preferí dejarlas así, un poco desnudas. Pero no hay ninguna programación, todo está grabado por un bajista, un batería y un guitarrista y también suenan teclados, trombón, trompeta y la trikitixa de Joseba Tapia".

1. - Robinson
https://www.youtube.com/watch?v=dsPrLeb_IeM&feature=relmfu
2. - Larriki maiteminduarena
https://www.youtube.com/watch?v=MPmi7x2NfoM&feature=plcp
3. - Misteriorik bada
https://www.youtube.com/watch?v=uj62SWRKP7k&feature=relmfu
4. - Lagun amnesikoak
https://www.youtube.com/watch?v=Q2SCs5T0YJI&feature=plcp
5. - Nahi duzuna
https://www.youtube.com/watch?v=472MF2A7fms&feature=relmfu
6. - Oroimena
http://www.youtube.com/watch?v=t5t9DLGtACY
7. - Karrika ilunak
https://www.youtube.com/watch?v=HuXftktQNyA&feature=relmfu
8. - Urak gu eraman
https://www.youtube.com/watch?v=4OOmag4M8oM&feature=context-cha
9. - Gazte sasoia joan
https://www.youtube.com/watch?v=ocGIp4ID9sY&feature=context-cha
10. - Kasurik ez
https://www.youtube.com/watch?v=G6rO18AksiU&feature=plcp
11. - Legerik dorpeena
http://www.youtube.com/watch?v=_AKEXrOq6iI&feature=relmfu


4. Diskoa... "Ni ez naiz Xabier Montoia" (2002)

En el cuarto álbum, Xabier Montoia sigue por el el camino minimalista del anterior, rodeado, de nuevo, por músicos fieles como Joseba Irazoki o los Telletxea. Se trata de expresar lo máximo con lo mínimo, ayudado por algunos toques de música electrónica y la sedosa voz de Garbiñe Sagastibeltza en los coros. Si en su primer disco en solitario, Montoia sacó todo el material que no tenía cabida en M-ak, con el segundo disco cumplió su deuda con el rock. Con el tercero abrió el camino que amplia en “Ni ez naiz Xabier Montoia” (Yo no soy Xabier Montoia), un disco que tiene en la portada y contraportada la cara y la espalda del bajista de la banda, Iñigo Telletxea. Montoia cuenta en la producción con un antiguo compañero, Mikel Irazoki, y sigue rodeado de músicos de Bera (hay en este pueblo navarro un colectivo de personas atentas siempre a las vanguardias musicales). Pop, con guiños a la música negra, muchos detalles y buen gusto. 

Las letras también están a la altura exigida y son “un reflejo de lo que veo cotidianamente a mi alrededor: la dificultad de cualquier relación (amorosa, amistosa…), la imposibilidad de vivir sin amor o amistad, el paso del tiempo o el estado de nuestro desgraciado planeta. En pocas palabras, la vida misma vista por mis ojos”. Montoia logra con temas como "Fede apurra" algunos de sus momentos cumbres de su carrera. Sobre el escenario del Kafe Antzokia de Bilbo, el14 de Marzo de 2003, Montoia y Garbiñe bordaron esa canción una noche de viernes. Lo juramos, estuvimos allí para escucharlos.

1. - Zoragarria
http://www.youtube.com/watch?v=MJA4vKoZZwA&feature=fvwrel
2. - Makurkeriaren izenak
http://www.youtube.com/watch?v=QfphqiMlUDU
3. - Gure besta
https://www.youtube.com/watch?v=UivTPtPZoWI
4. - Omenka
http://www.youtube.com/watch?v=7BVT8TSA_lA
5. - Ez agindu deus
 https://www.youtube.com/watch?v=Qx286v7FQl0
6. - Fede apurra
 https://www.youtube.com/watch?v=qJRrHYBOSrU
7. - Telefonoa
https://www.youtube.com/watch?v=wepebRWq6_I&feature=fvwrel
8. - Begia
http://www.youtube.com/watch?v=fcR3y48Wqvo&feature=relmfu
9. - G.K.E.
https://www.youtube.com/watch?v=stNXAozj-Y4
10. - Aspaldiko danborrak
http://www.youtube.com/watch?v=Vpm-iTLHmE8&feature=fvwrel


NO OFICIAL... "Deus guti" (2005)

He aquí un disco singular, pues "Deus guti" (Poca cosa) jamás fue publicado y se quedó guardado en un cajón durante años, hasta que un buen día apareció en la red. Son nueve canciones de pop minimalista, pero suavemente cálido. Según el propio autor, "Deus guti" fue su "Smile" particular.

"Ni ez naiz Xabier Montoia" (Metak, 2002) diska egin ondoren, "Deus guti" izeneko disko bat grabatu zuen 2005 urtean Montoiak, baina ez zuen inoiz argia ikusi. "Oso disko inportantea da niretzat. Pertsonalki, guztietan inportanteena. Baina disko horrek urteetan pott eginda utzi nau, nire "Smile" izan da, modu ironikoan esanda. Urteak egon ginen grabatzen, eta beraz, sufritzen. Ia-ia erotu nintzen Brian Wilson bezala, disko hori medio. Horren ostean ez nuen musika entzuten, ezin nuen".

1. Asteburu zuria
https://www.youtube.com/watch?v=SSVD01tRJ2Y
2. Bikotea
https://www.youtube.com/watch?v=eZG5WOFjfCs
3. Gezurren bat
https://www.youtube.com/watch?v=3ZSMlnBHCrk
4. Larrun
https://www.youtube.com/watch?v=6QA1dIPUtrc
5. Galderez galde
https://www.youtube.com/watch?v=uCwI-XCQ-P4
6. Sinesbera
7. Ispilu aurrean
8. Paradisua
9. Deus guti



5. Diskoa... "Montoiaren mundu miresgarria" (2011)
En 2011, tras casi diez años sin publicar, Xabier Montoia sorprendió a todos con su quinto disco oficial, "Montoiaren mundu miresgarria" (El admirable mundo de Montoia). Publicado por el elegante y valiente sello vasco Bidehuts, el álbum trae consigo un buen puñado de melodías elegantes y sutiles, con letras llenas de poesía amarga, pero también cálida. El violonchelo de Maite Mursego tiene una presencia esencial en este trabajo. 

1. - Galbide ederra
2. - Kito
3. - Beti hor, beti zor
4. - Gezurren bat
5. - Udaberria
6. - Munduaren ederra
7. - Edengo baratza
8. - Ilargipean
9. - Alferrikako ahalegina
10. - Botilarena



ELKARRIZKETA 2014
 (Igor Susaeta. Berria)

Xabier Montoia existitzen zela bazekien Ibon Rodriguez jaunak. M-ak taldearen berri ere bazuen, bai, baina oso gainetik. «Noski, ez zinen bakarra», erantzun dio Montoiak. Gisa horretako beste hainbat ateraldi umoretsu-ironiko botako ditu solasaldian. Lanean elkar ezagutu zuten, 1999an; Iurretan (Bizkaia), EITB-ren orduko egoitza nagusian. Hango fonotekan eta korridoreetan topo egiten zutenean, musikaz mintzatzen ziren batez ere. Fugazi, Dut, «eta gauza horiek» aditzen zituen orduan Rodriguezek, eta musikarekiko aurreiritzirik ez edukitzen irakatsi zion Montoiak, pixkanaka. Bizpahiru urtez izan ziren lankide, eta hamabost urte geroago adiskide eta konplize dira. Montoiak dio Rodriguez pertsona oso ernea dela, jakin-min handia duela: «Ez da ezerekin eskandalizatzen, eta gauzak auzitan jartzeko prest dago beti». Hori gauza oso arraroa da bietan, beteranoenaren iritziz. Pertsonalki, gainera, «morroi zoragarria» iruditzen zaio. «Ez dizut inoiz esan, ez? Deklarazio bat dirudi…». 

Duela urte batzuk hasi ziren elkarrekin musika sortzen: Montoia Deus guti-ren —grabatu baina inoiz argitaratu ez zuen disko elektronikoaren— zamatik libratu zenean, hain zuzen ere. Prozesu hura «tortura bat» izan zen Montoiarentzat, eta gero igaro zuen bolada luze samar bat non musika nota bat bera ere ezin zuen aditu. «Ibonengatik ez balitz, nik, segur aski, ez nukeen beste diskorik egingo edo jendearen aurrean kantatuko». Eta ondu zuten Montoiaren mundu miresgarria (Bidehuts, 2011), Maite Arroitajauregi Mursego-rekin batera. Gutxiago gehiago da leloaren esanahia zukutuz, zeukaten elementuekin moldatuz, muga musikalak mentalak besterik ez direla barneratuz, eta Rodriguezek nabarmendu moduan, haien ibilbide artistikoa laburbiltzen duen lelo propiora lerratuz: «’Kantuaren alde beti’».


MORAU ETA LAGUNAK (Soraluze, 1997)

11:56 min "Biharamuna"
17:30 min  "Aspaldiko gutunak" 
29:50 min "Agurra erremixa"   


Instrümental  "100 Pies"
 Teatro Victoria Eügenia, Donostia (21/04/1995)
...........................................................................................................................
BIDEO ELKARRIZKETA
"Zuzeu" albistarian (2012)

"Xabier Montoiaren kasua bakana da gure kulturgintzaren panoraman. Ez dugu gogoan nork egiten duen igeri hainbeste apar ateraz bi putzu desberdinetan: literaturan eta musikan. Eta ez da oraingo gauza, izan ere, Montoiarentzat historia David Bowiek ilea moztu zuen egunean hasi baitzen... 80.ko hamarkadan Punk mugimenduak dena egiteko baimena ematen zuenez, halaxe etorri ziren Hertzainak, M-ak eta bakarkako bide oparo bezain luzea ere. Edo, bederen, saiatua. Montoia idazleak elkarrizketarik ematen ez duenez, Montoia kantariari egin dizkiogu zazpi galdera".

1. Zer egiten du zure adineko mutil batek oraindik ere atzera aurrera kontzertuetan?
https://www.youtube.com/watch?v=PKz6XHpjOq4

2. Nondik hasten zara abestiak sortzen?
https://www.youtube.com/watch?v=484w1cLxrps

3. Kantuentzat egiten dituzun letrak, "zerbitzuko literatura" al dira?
https://www.youtube.com/watch?v=xkHyhxlaa5Y

4. Zer zara zu, musikaria, kantaria, koplaria...?
https://www.youtube.com/watch?v=hpHwAYA3w4o

5. Zaren sortzailearen baitan nork irabazten du, idazleak ala kantariak?
https://www.youtube.com/watch?v=QL4BXf_pzKU

6.Nola hartzen dute gazteek zure musika?
https://www.youtube.com/watch?v=VmUwkAAoErg

7. Zein leku duzu euskal musikagintzan?

...................................................................................................................

Xabier Montoia, alias “Gamma"

Antes de integrarse en la banda M-ak, Xabier Montoia fue uno de los fundadores de la banda vasca de rock Hertzainak. Parece ser que a su vuelta de Londres, a finales de los setenta, en plena revolución punk, Montoia decidió practicar en su tierra aquel ideal punk, “do it yourself". Pilló por banda al músico Josu Zabala (7 Eskale) y le metió el gusanillo de aquella explosión revolucionaria que invadía la ciudad de Londres. Empezaron a ensayar en el invierno entre 1978 y 1979, creando ya sus primeros temas punks. Montoia, rebautizado como "Gamma", a la voz, y Josu tocando el bajo. (ver el documental "Salda badago", minuto 04:33).

Parece ser que pasaron muchos músicos intentando acoplarse al sonido que querían, no parecía que encontraban a los idóneos. Así, llegó la Nochevieja de 1981, cuando darían su primer concierto. Hertzainak nació por fin, tras un anárquico reclutamiento de miembros movido más por la actitud del músico, por su coherencia, por su imaginario vital, que por la forma en que clavaba su instrumento en los castings improvisados de la banda vitoriana. En 1982, Montoia dejó el grupo, se marchó a Donostia y se enroló en los M-ak. Su puesto como cantante de Hertzainak lo ocupó un casi adolescente Gari.



"HERTZAINAK, LA CONFESION RADICAL" (1993)
liburutik ateratako zatitxoak...



LOLA (¿Porque estás sola?)... "Conocía a Gamma de estudiar cine con él, era un tipo muy inquieto, de los que se iban a París. Le perdí la pista hasta que me lo encontré por Vitoria a finales de los 70, andaba metido en la Liga y había traído de Inglaterra sus ideas. Empece a ir por su local de ensayo y, cuando terminaban, me ponía a cantar yo y hacíamos versiones de los Sex Pistols. Gamma era el corazón del grupo y Josu Zabala el cerebro. Eran dos lideres muy fuertes y chocaron. Al final, Gamma dijo que se retiraba a Donostia".

KARRA ELEJALDE... "Fuí a los primeros conciertos de Hertzainak porque conocía a Gamma. Yo no sabía euskera, pero Gamma me parecio un espectáculo. Me parecieron salvajes y ácratas. Me sorprendieron mucho porque yo conocía a Josu de sus tiempos de seria militancia comunista y todo aquello era una onda bastante más desenfadada".

JOSU ZABALA... "Gamma es la única persona en el mundo que aprendió euskera para cantar en un grupo punk. Nuestro primer repertorio era "Rokanrol batzokian", "Espe", "Hertzainak gara", "Eh txo!", "Walk on the wild side" de Lou Reed y algo de los New York Dolls". 

KIKE (Hertzainak)... "Un día, estaba en un bar cuando Gamma y Josu Zabala se acercaron hasta mi y me preguntaron "¿Qué música te gusta?". Yo sinceramente les respondí "Weather Report" y ellos empezaron a descojonarse de mi. "Vente a tocar al local", me dijeron, "vamos a ser el mejor grupo de Euskadi". 

JUANMA BAJO ULLOA... "La primera vez que vi a los Hertzainak fue en un bar de la calle Kutxa. Entre adentro del bar porque desde fuera sonaban bien. Pensé, "¿quién hostias son estos?". No me podía creer que fueran un grupo nuevo".


Xabier Montoia eta Josu Zabala izan ziren Hertzainak taldearen sortzaileak, eta haiek bi mamitu zuten lehen urteetan rock taldearen izaera. Lehen uneko taldekide aldaketak izan ondoren, honako hau izan zen, 1981. urteko Urtezaharrean, taula gainera igo zen Hertzainak taldearen zerrenda, Xabier Montoia “Gamma” (ahotsa), Josu Zabala (baxua), Kike (gitarra), Curro (bateria), Tito Aldama (saxofoia) eta Delfo (gitarra).


TITO ALDAMA in memorian
........................................................................................................................................

KAKI ARKARAZO 

El señor Kaki Arkarazo es un reputado músico, instrumentista y productor musical vasco. Nacido en Lazkao (Europa) en 1961. Ha sido miembro de los grupos de rock vascos M-ak, Kortatu, Negu Gorriak y Nación Reixa, en los cuales tocaba la guitarra y ejercía de productor.


DISCOGRAFIA 
  • MMMM (1983)
  • Emeak, eta Arrak (1986)
  • Zuloa (1987)
  • Matxinadak (1987)
  • Barkatu Ama (1989)
  • Gor (1990)
  • Negu Gorriak (1990)
  • Gure Jarrera (1991)
  • Borreroak Baditu Milaka Aurpegi (1993)
  • Alivio Rápido (1994)
  • Ideia Zabaldu (1995)
  • Salam, Agur (1996)
  • Safari Mental (1997)
  • Escarnio (1999)

Kaki nace y crece en Lazkao (Gipuzkoa, Europa) en los años 60. A los 15 años obtiene el título de profesor de euskera, gracias al cual comienza a impartir clases en el ayuntamiento de Bilbao. Comienzó a estudiar sociología, pero termina abandonando esa carrera, ya que en su mente ya estaba presente el dedicarse a la música. Debido a ello, se traslada hasta Hondarribia (Gipuzkoa) primero, donde monta un estudio de grabación casero y a la capital de San Sebastián después, para trabajar en una radio. Corría el año 1982 cuando Kaki comienza a entablar amistad con la escena local de músicos y comienza a ejercer como técnico de sonido en los estudios IZ, donde se grabarán posteriormente muchísimos discos del nuevo rock vasco en los agitados años 80.



Kaki conoce entonces al señor Xabier Montoia, quien ya tocaba en el grupo punk Hertzainak. Montoia acabó abandonando ese proyecto y se unió a Kaki (guitarra) y a Fernan y Mikel Irazoki (a la base rítmica) para dar forma a la banda M-ak. Publicaron cinco cucos álbumes ("MMMM", "Emeak eta arrak", "Zuloa", "Barkatu Ama" y "Gor"). En 1990, aparece su último disco, y Xabier Montoia empieza a preparar su futura carrera en solitario, mientras que Kaki crea a los imbatibles Negu Gorriak. Aunque, M-ak no fue un grupo de masas en su momento, durante los año 90 fueron reivindicados por muchos nuevos grupos de rock vascos. Hoy es una banda casi de culto.


En 1987, Kaki Arkarazo publicó un disco en solitario, "Matxinadak I" (1987). Por entonces, recibe una proposición de Fermin e Iñigo Muguruza para producir lo que sería el tercer disco de Kortatu, "Kolpez Kolpe" (1988) y entran juntos a grabar en los estudios IZ. Los hermanos Muguruza eran grandes fans de M-ak y grabaron una excelente versión del tema "Ehun Ginen" de M-ak para su disco. En esa versión les acompañaba Mikel Laboa a los coros...


Los hermanos Muguruza y Kaki entablan una profunda amistad, lo que hace que este se incorpore finalmente a Kortatu como segundo guitarrista, acompañándoles en su última gira, que culminó con la grabación del mítico doble LP "Azken Guda Dantza" en pabellón Anaitasuna (Iruñea), en otoño de 1988. Durante esa gira, M-ak les acompañan como teloneros, logrando así algo de reconocimiento dentro del circuito rock vasco. Los hermanos Muguruza disuelven Kortatu, pero deciden, hacer algo en un futuro no muy lejano con Kaki. Los fieros Negu Gorriak están a punto de nacer... y hacer historia!!



Musikari, soinu teknikari eta ekoizle fina da Kaki Arkarazo (Lazkao, 1961). 80ko hamarkadaren hasieratik euskal musika, eta rocka bereziki, barru-barrutik ezagutu du Arkarazok. Laket, M-ak, Kortatu, Negu Gorriak eta Nacion Reixa taldeetako kidea izan da, eta soinu teknikari zein ekoizle gisa ehunka disko grabatu ditu. Hainbat urtez IZ estudioan aritu zen, baina gaur egun bere estudioan egiten du lan, Andoaingo Garate Studiosen. Kaki Arkarazoren musika ibilbidea, soinu teknikari zein gitarrista gisa, "Jokin eta Josu" bikotearen eskutik hasi zen 1977an, baina, ordurako euskarazko irakaskuntza zuen lanbide. Bilbon hasitako Soziologia ikasketak utzi eta gero, HABEko barnetegi batean aritu zen lanean urtebetez Hondarribian (Gipuzkoa) eta, hantxe, Berako (Nafarroa) hainbat lagun ezagutu zituen: Fernan Irazoki, Mikel Artieda, Javier Perez Azpeitia, edo Irantzu Silva. Haiekin "Laket" plaza taldea eratu zuen Kaki gazteak.



Plaza taldeen ohiko errepertorioaz gain (fandangoak, euskal folk kantuak...), nazioarteko rock artista garaikideen kantuak jotzen zituzten (David Bowie, The Pretenders, Laurie Anderson, The Clash, Eric Clapton...). Baita taldeak berak sortutakoak ere, hala nola, 1982. urtean Gipuzkoako Diputazioak antolatutako rock talde berrien lehiaketako finalera sailkatu ondoren, "Gau hotza" kantu ederra ekoiztu zuten"Gipuzkoa Star 82" disko kolektiborako. Ordurako, estudio txiki bat osatzeko tresneria -lau pistako grabagailua, pianoa eta bateria- erosia zeukan Kaki Arkarazok, eta hasia zen lehen grabazioak egiten bere etxean. 1982. urtean, Donostiara lekualdatu zen eta musikarekiko interes bera zuen lagun talde batekin harremandu zen gure Kaki. Haien artean zeuden, besteak beste, Xabier Montoia (Hertzainak taldeko kantari ohia), Jose Joaquin Forcada "Forki" kazetaria edo Eneko Olasagasti antzezlea.



Angel Katarain jaunarekin zuen adiskidetasunari esker, IZ estudioaren ingurura bildu zen gure Kaki Arkarazo. Laster hasi zen soinu teknikari lanak egiten bertan. Garai hartan, 80ko hamarkadaren erdialdera, nazioarteko musika joera berriak ezagutarazteko gogoak bultzatuta, Kaki komunikabideetan sartu zen, disko kritikak idatziz "Argia" astekarian, musika saioak zuzenduz eta aurkeztuz Euskadi Irratian edo Euskal Telebistan ("Popazoro"). Haatik, Arkarazok gehien maite zena jotzea zenez, 1983 urtean, M-ak rock taldea jarri zuen martxan. Nazioarteko musikatik hainbat urtetan barneratutako eraginak bildu zituen Arkarazok talde horretan, Euskal Herrian guztiz berritzailea eta ausarta zen proposamena eskainiz.


"M-ak taldearen sorrera akzidentala izan zen. Inongo planifikaziorik gabe abiatu zena. Donostiara joan nintzenean, IZ zigiluko estudioa martxan jartzen hasi ziren. Angel Katarainek bertan egiten zuen lan. Ni ere handik mugitzen nintzen nire denbora librean. Tarteka esperimentuak egiten genituen, proba ezberdinak egin genituen. Ideia horiei guztiei forma emateko kantu pare bat Fernan Irazoki eta Artiedarekin osatu genituen. Gure asmoa artelan obra moduko bat osatzea zen, musika talderik ez zen existitzen. Zuzenean jotzeko aukera suertatu zenean, formazio bat egin genuen, Xabier Montoiak etxean lau pistako grabagailuan gauza asko grabatuak zituen eta berak pisu gehiago eman zien kantu askori. Denborarekin, taldeko abeslari bilakatu zen Xabier. Kolaboratzaile sare moduko bat osatu nahi genuen, Bera herriko lagunak, Angel Katarain, Irantzu Silva, Xabier Montoia... Horrela ibili ginen bolada batean, Berako musikariekin bildu ginen arte, M-ak osatzeko. 1987. urtean hasi ginen talde lanean sakonki, orduan hasi zen jendea guregana hurbiltzen. Ordurarte, oso minoritarioa zen gure proposamena".


Disko "Matxinadak 1" (1987)
                      

"Matxinadak 1" fue el único disco el solitario de Arkarazo. Publicado en 1987, en esencia, es un álbum música experimental basado en música tradicional, instrumental y minimalista. Todos los instrumentos los tocó el propio Arkarazo, ayudado a la producción por su colega Anje G. Katarain. Pocos lo han escuchado, es un disco a redescubrir.

M-ak taldetik aparte, bakarkako lan bat kaleratu zuen Arkarazo jaunak 1987 urtean, "Matxinadak 1" (IZ records). Angel Katarainekin estudioan landutako lan esperimentala izan zen, herri musikan oinarritua, ia guztiz instrumentala eta minimalista. Arkarazo bera arduratu zen tresna guztiak jotzeaz.


MATXINADAK I (1987)

1. - O Pello Pello
2. - Itsaso gorria
3. - Akapulko
4. - Autoestrata
5. - Matxinadak 1, 2, 3
6. - Itxoiten
7. - Buenos Aires
8. - Detroit 1
9. - Detroit 2
10. - Ibilaldi luzea



ENTZUN ALDIZKARIA (Imanol Ubeda, 2011)

Kaki jaunak Kortaturen "Kolpez kolpe" (Oihuka, 1988) diskoa ekoiztu ostean, Fermin eta Iñigo Muguruzarekin sortutako adiskidantzak ta bat-etortze musikalak, Negu Gorriak taldearen sorrera ekarri zuen urtebete geroago. Garai hartan M-ak taldeak azken diskoa kaleratu zuen, "Gor" (IZ, 1990), eta Galiziako Os Resentidos taldearekin emandako kontzertu batzuetan aurkeztu zuen Euskal Herrian zehar. Urte batzuk geroago, 1994.ean, Os Resentidos taldeko abeslaria zen Anton Reixa jaunak eta Kaki Arkarazok Nacion Reixa banda osatu zuten. Reixak galegoz idatzitako hitzak eta Arkarazok sortutako musika batzen ziren Nacion Reixan: funk musika, sanplerrak, hip hopa... Nacion Reixak bi disko eder grabatu zituen, "Alivio rápido" (Dro, 1995) eta "Safari mental" (Esan Ozenki-Gora Herriak, 1997), Irantzu Silva, Mikel Bap eta Javi Pez lagunduta.




Geroztik, soinu teknikari eta ekoizle lanetan aritu da gure Kaki Arkarazo. 2000. urtean bere estudioa zabaldu zuen Andoainen (Gipuzkoa), Garate Studios. Ehunka lan grabatu ditu Arkarazok hogei urtetik gorako ibilbidean, estilo guztietakoak, Euskal Herriko zein atzerriko kantari eta taldeenak, eta Banda Basotti, Betagarri, Deabruak Teilatuetan edota Manta Ray, Chucho taldeen produktore eta zuzeneko soinu teknikaria izan da. Bere azken sorkuntza lanetako bat, "Munduaren bira, doan!" (2009) animazio filmerako soinu banda. 2010ean zuzenekoetara itzuli da, Amparo Sanchez kantari espainiarraren taldeko kitarrista gisa.
.........................................................................................................................


ELKARRIZKETA 1990. 
"Argia" aldizkarian / A short interview in "Argia".


"M-ak taldeak zentzu musikal propioa finkatu du"
Kaki Arkarazo jauna "Gor" izeneko diskoa aurkezten ari da 1990. urtean. Gitarren indarra, musikaren gordintasuna eta letren zorroztasuna ziren bosgarren eta azken elepe honen bereizgarriak.


ARGIA. Ze aldaketa eskeintzen du "Gor" diska berriak?

KAKI ARKARAZO... Soma daitezkeen aldaketak akzidentalak izan dira, nahigabekoak. Gu ez gara profesionalak honetan. Batzutan bizibidea eta M-ak konpajinatu ahal izatea zaila da oso. Egoera honetan dagoen partaideak, logikoa den bezala, taldea uzten du. Halako zerbait gertatu zaigu perkusioarekin, eta baita bateriarekin ere. Jende berri batekin jotzeak izan du zalantzarik gabe aldaketan zerikusia. Ondorioak? Gaur egun egiten dugun musika gordinagoa da, xinpleagoa, zuzenagoa. Ez dugu garai bateko nabardurarik, ez instrumentu aldetik, ez bestela.

Bestalte, lehen Xabier Montoia eta biok betetzen genuen taldeko sortze lana. Ideiak baino, ederki mamitutako kantak aurkezten genizkien beste taldekideei. Gero nork bere instrumentura egokitzen zuen erakutsitako hori. Gaur egun, ia ia berbera aportatzen dugu laurok.


A. Nolaz disko berri honen aurkezpena, promozioa, Os Resentidos taldearekin?

K. A. Hemen aurkezpenak egitea ez da gozoa izaten. Sortu duzun lana ezagutarazteko balio duten neurrian beharrezkoak dira. Beste zentzu guztietan, ordea, alperrikakoak. Prentsari eskeintzen zaizkion montaje rutinarioak baizik ez dira, nolabaiteko pintxojana ofizialak. Os Resentidos taldea inguru hauetara zetorrela jakin arazi ziguten halako batean. Diskoa piska bat lehenago aterata, kontzertutan elkarrekin jotzea aitzaki polita iruditu zitzaigun, ohizko aurkezpenetatik ihesian, gure azken produkzioa plazaratzeko.

A. Zergatik azal hori, grafiko eta titulo hori?

K. A. Diskoa osatzen duen kantetako bat aukeratzen dugu diskoaren azal modura beti. Gero horri dagokion grafikoa eransten diogu. "Zuloa" diskoan, entsaiatzen dugun tunelean ateratako argazkiak erabili genituen esate baterako, eta "Barkatu Ama" diskoan etxea txikitzen ari den haurra azaldu genuen. Azken honetan gehien gustatzen zitzaigun kantetako bat "Gor" zen. Beraz, horrek eman dio azala. Grafikoak izenarekin duen lotura begibistakoa da.

A. M-ak taldearen eboluzioa nabarmena izan da. Aipatu duzu zerikusirik izan duela bateriak. Joera, gogorretik hasita ere, gero eta musika komertzialagoa egitea izan ohi da. Zuena ordea, kontrakoa izan da.

K. A. Gu komertzialak ez gara sekula izan, baina orain baino biguinagoak bai. Beti ikusi izan dugu geure burua, hala ere, normalean egiten den musika estandarretik urrun. Onerako, txarrerako akaso, ez diogu sekula entzulegoa erakartzeko modua asmatzeari erreparatu. Musika sortzeko dugun moduari baldintzarik ez jartzeak gogorrera eraman gaitu, eta zorrotz izateak publikoarekin harremanak estutzen lagundu digu izugarri. Eboluzioa naturala izan da, ez dago filosofia ezkuturik atzean.

A.Arrakasta handia lortzen ari zarete...

K. A. Aipatutako eboluzioak gaitz baino on egin digu. Jendeak leloak, askok baita letrak oso-osorik ere, memoriz dakizki eta kantatu egiten ditu. Azkenengo singela jotzen hasten garenean jendea saltoka jartzen da. Gauza harrigarria guretzat, alde horretatik ez gara kexu. Plazarik plaza jotzeak asko lagundu digu popularizatze horretan.

A. Nonbait Goierri eta Tolosa aldean duzue arrakastarik handiena...

K. A. Ordizian ez dugu Fans Club-ik, baina oso gutxigatik. Urtero jotzen dugu hango festetan gaztetxean. Horrek izango du ziurrenik eragina. Eskein dezakegun guztia emateko prest gaude bertan. Bestela ez dugu inguru haietan kontzertu handirik egin. Tolosan pare bat aldiz jo dugu, Ataunen behin... Bada, hala ere, Andoaindik hasi eta Ordiziraino gurekin nolabaiteko identifikaziorik senti lezakeen talde nukleo bat: BAP, BUKAERA, KARKAXA... Gazte ugari mugi arazten duen gune honek izan du, zalantzarik gabe, zerikusirik.

A. Zergatik "Ehun ginen" kantaren bertsio berria?

K. A. Haserako musika hura beste garai batean egin zen, taldea ez zen berbera. Transizio momentu batean zegoen M-ak banda. Diska hartan egin genuen musikak sei hilabete baino ez zuen iraun. Jendeak, taldea aldatzen ari zen heinean, haseran grabatutako hori ezbeste entzun izan du zuzeneko kontzertutan. Guk gure aldetik beti izan dugu zuzeneko hori grabatzeko irrikia. Azken singeleko B aldean sartu dugun hori da gure benetako "Ehun ginen". Batzuen eritziz Kortatu taldearena hobea da. Beste batzuk nahiago dute gure haserako bertsioa. Gu, ordea, pozik gaude egin dugunarekin, kanta gurea da gainera. Jendeak nahi duena esan dezala.

A. Nola ikusten duzue musika mundua bertan?

K. A. Taldeen eta musika beraren osasuna oso ondo ikusten dut. Oso multzo polita daukagu Euskadin. Denboraren poderioz taldeak onduko dira, lortuko dute eremu zabalagoa. Dauden organizazioek, enpresek, helburua dirua dutenez, segurura jotzen dute beti, eta horretarako badituzte jendetza erakarriko duten bizpahiru talde. Ez dira talde gazteekin arriskatzen. Beraz, berrien irtenbidea gaztetxeak dira, bestela itxoin beharrean daude. Dena den, aurtengo uda aberatsa izango da oso, giro polita datorkigu. Gaztetxeak oso baliagarriak dira hala ere, zailtzeko, konfidantza hartzeko. Hala eta guztiz ere, kanporako panorama askoz ere okerrago dago, hau zoragarria da kanpokoentzat, galdetu bestela "Os Resentidos"ekoei. Hemen badaude aurrera ateratzeko posibilitateak, infraestruktura... konfidantza da, behar bada, falta dena. Bestela talde berriak oso ondo prestatuta daude.

A.Ze musika moten eragina dituzue?

K. A. Gure taldean nor bere kasa dabil, ez gara koadrilakoak, taldeak biltzen gaitu soilik. Entsaiatzeko biltzen gara justu-justuan. Bakoitzak bere gustoak, bere eraginak ditu. Gero abestietan guztiona biltzen saiatzen gara. Hori osasunaren sinale da, ahaleginak ez bait daude sakabanatuta. Aurreko diskotan estilo diferenteak nahastu ditugu. Abesti bakoitzeko bana ia. Gor-en gure zentzu musikal homogeneo eta propioa kanta guztietan gauzatzea lortu dugu. Elepe honetan agertzen diren abestien lelorik gehienak silaba bakarrekoak dira, "Gor", "to", "bingo", esate baterako. Lelo motz hauek eskatzen duten inpulsoa, indarra, bada adibidez gure estiloaren ezaugarrietako bat.
......................................................................................................................


ANJEL VALDES

Anjel Valdes jauna Bilbon jaio zen 1958. urtean. Bere anaien musika zaletasunari esker, Led Zeppelin, The Who, Neil Young artistak ezagutu zituen, eta bere aitaren eraginez (Karibean egon zen lanean urtetan), salsa eta boleroak. Oso gaztetatik perkusio tresnak jotzen hasi zen. Bilbo hirian egin zituen industri injeniaritzako ikasketak, baina inoiz ez da lanbide horretan aritu. Unibertsitatean hasi zenean euskara ikasteari ekin zion ere, “euskaldun sentitzen nintzen aldetik, euskara ikasi behar nuelako”. Mirotz folk taldean hasi zen jotzen, eta hainbat kontzertu ere egin zituen garai hartan, 80. hamarkada hasieran.

“Etxean musika asko entzun nuen txikitan. Nire anaia zaharrenari esker, The Who, Led Zeppelin, Creedence Clearwater Revival, Deep Purple, Pink Floyd, Beatles eta orduko rock taldeen diskoak ezagutu nituen. Beste alde batetik, aitaren eraginez, salsa, boleroak eta halakoak entzuten hasi nintzen. Gainera, zazpi anai arreba ginen etxean, eta bakoitzak musika-tresna bat jotzen zuen. Gero, bizitzak berak eskaini dizkit musika munduan segitzeko aukerak. Kaki Arkarazo ezagutzea, adibidez, oso garrantzitsua izan zen niretzat bai pertsonalki, bai profesionalki. Kakiren bitartez jendea ezagutzen joan nintzelako. Pribilegiatu bat sentitzen naiz, musika mundu handi horren barruan dauden mundu txikiak ezagutu ahal izan ditudalako".


23 urterekin, Anjel Valde gazteak HABEk Hondarribian irekitako barnetegian Kaki Arkarazo jaunarekin egin zuen topo. Harreman horren bitartez, M-ak taldean sartu zen. Bost disko atera zituen M-ak taldeak, “Mmmm” (83), “Emeak eta arrak” (85), “Zuloa” (87), “Barkatu ama” (89) eta “Gor” (90) . Ondoren, Anjel Valdes jaunak salsa musikara pasa zen, bere Karibe aldeko musikarekiko zaletasunak bultzatuta. Lehendabizi, Sonora Candelan eta, ondoren Sonora Cariben bandan jo zuen. Tumbaito talde txikia ere sortu zuen. M-ak taldeko kide zenean, IZ diskoetxean hasi zen lanean, 1987. urte inguruan. Lau urte ondoren, 1991. urtean Esan Ozenki diskoetxe mitikoren proiektuan sartu zen buru belarri, 1994. urterarte. Orduan, lana utzi egin zuen “musikaz pixka bat nekatuta” zegoelako. Hilabete batzuk ezer egin gabe igaro, baina urte horretan, Joxe Mari Goikoetxea (Elkar diskoetxeko arduraduna), zendu zen. Elkar zigiluan hasi zen lanean Anjel Valdes hura ordezkatzeko.

“M-ak taldearen proposamena aurrerakoia zen Euskadi mailan, baina, Kaki Arkarazok bere afizioa eta ofizioa zela ta, musika asko entzuten zuen, Talking Heads, Brian Eno eta bere garaian berritzaileak ziren beste musikari batzu. Euskal Rock Erradikala mugimendu oso indartsua izan zen, eta dena, komunikabideak eta entzuleak barne, irentsi zituen garai hartan. Horren ondorioz, M-ak bezalako beste proiektu askorentzat leku gutxi gelditu zen. Lehen zirrikitu txiki batzuk zeuden talde batzuentzat, baina, gaur egun, dena askoz krudelagoa da musika munduan. Hasiera batean, talde batean jotzen hasten zarenean, ez duzu oso ondo ulertzen mundu honetan mugitzen den dena. Baina denborarekin, diskoak grabatzen hasten zaren heinean, joaten zara jabetzen. Promozioa egin behar duzu, elkarrizketak… Askotan ez duzu oso ondo ulertzen zein irizpideren arabera egin behar diren zenbait gauza. Musikaria zarenean, musika sorkuntza lan gisa ikusten duzu, baina industriaren barruan zaudenean, diru kontuak ere egin behar dira. Eta bi alde horiek ezagutu ditudanez, badakit musika ez dela ezer industriarik gabe. Industriarik gabe, musika oso eremu txikira mugatzen da”.

"Nik 17 eta 18 urte nituenean euskal musikarekiko interesa oso sutsua zen. Pantxoa eta Peio, Benito Lertxundi, Gorka Knörr, Urko eta beste abeslari askorenganako miresmena eta jarrera sutsua zen. Benito gitarra huts batekin ateratzen zen taula gainera, eta izugarrizko indarra zuen. Oro har, euskal munduarekiko eta kulturarekiko jarrera oso aldekoa zen, eta ondorioz, kontsumitu egiten zen euskal musika. Oso adierazgarria da garai hartako izen gehienak oraindik ere gogoratzen ditugula, oroimen kolektiboan daudelako. Gaur egun, berriz, uste dut lasaitu egin dela dena, musikak benetako mezu musikala hartu duela. Pasioa galdu egin da bidean, ondorioz salmentak ere jaitsi egin dira, euskal musika eta euskal musika ez dena merkatu berean lehiatzen direlako. Industriari dagokionez, garai hartan sortu zen Euskal Herriko kultur industria, euskarazko produktuak kontsumitzen zituzten entzuleak agertu zirelako”.

ENTZUN ALDIZKARIA (Mikel Lizarralde, 2011)


Anjel Valdes nace en Bilbao (Bizkaia, Europa) en 1958. Fue miembro del grupo de folk Mirotz y, luego, percusionista del mítico grupo M-ak, desde su fundación a comienzos de los años 80 hasta su desaparición en 1991. Posteriormente, Anjel ha participado en varios grupos de salsa vascos, como Sonora Candela, y ha tocado como percusionista en diversos proyectos de artistas como Azala, Txomin Artola, Oskorri, Kortatu, Negu Gorriak, BAP, Jabier Muguruza, Tapia, E.H.Sukarra, Gozategi, Etzakit, Anton Reixa, Kaki Arkarazo, Anje Duhalde, Kaxiano, Gari, Joxe Ripiau, Gozategi, Etzakit... A partir del otoño de 1988, Anjel Valdes empezó a desempeñar el cargo de responsable de producción y promoción del sello IZ. En 1991, confundo el célebre sello vasco Esan Ozenki Records junto a Kaki Arkarazo y los hermanos Muguruza. Desde Agosto de 1994, Anjel Valdes dirige el área de discos del sello Elkar, donde ha desempeñado tareas de control, dirección y coordinación de cientos y cientos producciones. Es una pieza clave de la escena rock euskaldun de los últimos 30 años. De hecho, el señor Valdes es casi la escena euskaldun!!!


ELKARRIZKETA... http://www.badok.eus/elkarrizketak/kantak-ez-badu-mundua-aldatzeko-helburua-ez-du-balio/

- Elkar diskoetxeak bere katalogo zabaletik hartutako kantuen hainbat bilduma argitaratu ditu urteetan zehar, hala estilo baten ingurukoak nola garai historiko bati lotutakoak. Zertan da ezberdina "Kantuz 1965-2015. Memoria eta desira" izenekoa?

Nonbaiten irakurri nuen ez dugula benetako momentu garrantzitsuen kontzientzia hartzen oroitzapen bilakatzen diren arte. Perspektiba beharrezkoa izaten da. Ni Oskorri taldearen lehen kontzertuan izan nintzen, Deustuko unibertsitatean. Ondoan bizi nintzen, 13 edo 14 urte nituen eta anai zaharrenarekin eta bere lagunekin joan nintzen. Igandean Oskorriren azken kontzertuan izan nintzen eta momentu haren kontzientzia hartu nuen, zeinen inportantea izan zen. Durangoko Azokaren 50. urtemugako ospakizunen barruan oroimen horiek biltzeko aukera bat ikusi nuen. Ideia orokor bat transmititu nahi izan dut: momentu egokia da markagailua berriz ere abiapuntuan jartzeko. 50 urteko zirkulu bat itxi dugu, eta berriz hasieran gaude, 60ko hamarkadakoaren antzeko egoera batean: merkatua aldatu da, biniloa bueltan omen dator, single moduko kantu solteak entzuten ditu jendeak, gizartea ere aldatu da. Horrek industriari abiapuntu berri bat exijitzen dio. Musikaren egungo egoera eta moduak oso ondo ulertzen dituen gazte ilusionatu batentzako une egokia da oraingo hau.

- 50 urteko kantagintzaren ikuspegi osoa 50 kantutan biltzea lan ezinezkoa da, beti egongo baitira hutsuneak. Hortaz, kantuak aukeratzeko irizpideen araberakoa izango da emaitza. Norberaren kantu gustukoenak izan daitezke, norberaren bizipen pertsonalekin lotutakoak, kanonaren araberako hautaketa egin lezake bildumagileak, edo buruan duen balizko entzule/eroslearen gogoa asetzera jo. Zein izan da zure heldulekua?

Ez nuen nahi hautaketa oso agerikoa izatea. 50 kantuen artean badira oso ezagunak diren batzuk, baina nahiago nuen izebergaren alderdi ezkutua azaleratzea. Dauden izen guztiak inportanteak dira baina ez ditut kantu ebidenteenak aukeratu. Ez daude “Lau teilatu” edo “Txoria txori”, esaterako. Kantu gozoak bilatu ditut, soinuarengatik edo ideiengatik oroimena piztu dezaketen kantuak. Aukeraketa oso pertsonala izan da, nire oroimenarekin lotuta daude kantuok. Hirugarren diskoa entzuten dudanean barre egiten dut, oso presente baitauzkat oraindik Esan Ozenki, M-ak, Matxitxa, Jotakie, Delirium Tremens, Itoiz… Jende horrekin ibiltzen ginen gu. Bilbon bizi nintzenean Mirotz taldean jotzen nuen perkusioa, eta bitan egokitu zitzaigun Indar Trabesekin, Itoiz izan aurreko taldearekin jotzea, Plentzian eta Mungian.


GOZATU ETA ZABALDU, LAGUNOK!!